Idea:


Celem projektu Muzeum Utracone jest poszukiwanie nowych sposobów popularyzowania wiedzy o stratach wojennych oraz zachowanie pamięci o utraconym dziedzictwie kultury.
Polska w wyniku II wojny światowej bezpowrotnie straciła przeszło 70% materialnego dziedzictwa kultury. W bezprecedensowy sposób rekwirowano, rabowano i niszczono zbiory prywatne, państwowe i kościelne. Podawana tuż po wojnie liczba 516 tys. zagrabionych dzieł sztuki uwzględnia jedynie najbardziej wartościowe kolekcje, w kilku zaledwie województwach. Wśród strat wojennych znajdują się dzieła wielkich mistrzów, m.in. Rafaela, Carracciego, Breughela, van Dycka, Matejki, Malczewskiego, Kossaka i Wyspiańskiego. Miejsce przechowywania większości z nich pozostaje nieznane.

Dzięki pracy i zaangażowaniu wielu osób i instytucji co roku odnajdowane są kolejne zaginione  dzieła. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego dokłada wszelkich starań, by mogły one po latach wrócić do swoich właścicieli.  Od 1992 r. resort zajmuje się katalogowaniem strat wojennych – obecnie w bazie danych prowadzonej przez Departament Dziedzictwa Kulturowego zarejestrowanych jest ok. 60 tys. obiektów. Część z nich prezentowana jest na stronie internetowej www.mkidn.gov.pl/kolekcje. Muzeum Utracone wspiera te działania, pokazując publiczności wizerunki poszukiwanych zabytków.

Sposób realizacji:

Multimedialny pokaz jest prezentowany podczas Nocy Muzeów. Pierwszy - w 2010 r. – miał miejsce na Dziedzińcu Wielkim Zamku Królewskiego w Warszawie. Towarzyszyły mu iluminacje świetlne na murach.  W roku 2011 pokaz odbył się na murach Starego Miasta w Warszawie.

Tegoroczny pokaz zaprezentowany zostanie 18.05 w Krakowie na dziedzińcu Wawelu oraz 19.05 w Warszawie, przed Pałacem Prezydenckim. W wirtualnej galerii znajdą się m.in. dzieła, które odzyskano w ostatnim roku.

Co roku pokaz na płytach DVD jest rozsyłany do ponad 500 muzeów w całej Polsce. Dzięki temu, placówki poszerzają swoją ofertę programową na Noc Muzeów, a jej uczestnicy - podczas oczekiwania na wejście - mogą obejrzeć nieznane im dzieła sztuki.

Od 20. 05 br. przez tydzień pokaz będzie nocą emitowany na ekranach warszawskiej Galerii Kordegarda.

Integralną częścią projektu jest strona internetowa www.muzeumutracone.pl, na której można oglądać m.in. dotychczas przygotowywane pokazy.

Nad wartością merytoryczną projektu czuwa powołana przy Departamencie Dziedzictwa Kulturowego MKiDN Rada Programowa w składzie:

• prof. Andrzej Rottermund – Dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie
• prof. Maria Poprzęcka – historyk sztuki, Uniwersytet Warszawski
• prof. Władysław Stępniak – Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych
• dr Tomasz Makowski – Dyrektor Biblioteki Narodowej
• Paweł Jaskanis – Dyrektor Muzeum-Pałacu w Wilanowie
• dr hab. Piotr Majewski – Dyrektor Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów

Pomysłodawcą i podmiotem odpowiedzialnym za stronę techniczną i organizacyjną projektu jest Stowarzyszenie Komunikacji Marketingowej SAR.    

Zachęta Narodowa Galeria Sztuki poszukuje obrazu pt. Chrystus (lub Chrystus w Ogrójcu) Eligiusza Niewiadomskiego z 1895 roku, wymiary ok. 60 cm x 80 cm. Obraz został sprzedany pod numerem katalogowym 249 latem 2007 roku przez Dom Aukcyjny Rempex.

Praca miałaby być wykorzystana na wystawie Goshka Macuga. Bez tytułu, której otwarcie zaplanowane jest na 28 listopada 2011.

Artystka specjalnie dla Zachęty przygotowuje projekt, którego tematem jest cenzura w sztuce po 1989 roku. Projekt stworzony przez artystkę odwołuje się także do burzliwej historii galerii, w tym dokonanego w 1922 roku zamachu na prezydenta Gabriela Narutowicza. W związku z tym poszukujemy właściciela obrazu Eligiusza Niewiadomskiego lub wszelkich informacji na ten temat.

Źródło: www.zacheta.art.pl

Odzyskano obraz Józefa Czajkowskiego z 1903 roku "Cmentarz Ojców Reformatów w Krakowie", który poszukiwany był przez Polskę jako strata wojenna, został prawdopodobnie skradziony z Muzeum Śląskiego w Katowicach.

Odzyskano także inne dzieła sztuki, w tej chwili badane są one przez specjalistów Muzeum Narodowego w Szczecinie. Po zakończeniu postępowania obraz Czajkowskiego po 66 latach wróci do muzeum w Katowicach.

W lipcu 2011 roku do Komendy Wojewódzkiej Policji w Szczecinie wpłynęło zgłoszenie 56 letniej kobiety, która poinformowała policję, że została okradziona przez członka rodziny. Twierdziła, że skradziono dużą ilość obrazów, porcelanę, srebra i inne dzieła sztuki należące do jej męża. Kobieta wręczyła policjantom płytę DVD ze zdjęciami dzieł sztuki, które pozostały w posiadaniu jej męża.

Po przejrzeniu płyty, okazało się, że na obrazach znajdują się sygnatury muzealne. Zdjęcia zostały więc przesłane do Komendy Głównej Policji, skąd przekazano je do ośrodków rządowych zajmujących się przeciwdziałaniem kradzieżom dzieł sztuki. Po kilku dniach pracownice Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, prowadzące rejestr strat wojennych, przekazały informację, że jeden z obrazów widocznych na zdjęciu został prawdopodobnie skradziony z Muzeum Śląskiego w Katowicach.

Po informacji z MKiDN, Wojewódzki Konserwator Zabytków złożył zawiadomienie m.in. w sprawie skradzionego obrazu. Prokurator wydał nakaz przeszukania i zabezpieczenia całej kolekcji w związku z podejrzeniem, że dzieła sztuki uzyskane zostały nielegalnie.

Podczas czynności na miejscu, ustalono że Antoni M., by ukryć kolekcję zbudował specjalny dwukondygnacyjny betonowy bunkier z przesuwanymi ścianami i licznymi skrytkami, w których trzymał zbiory. Nie wpuszczał tam nikogo, nawet najbliższej rodziny.

W trakcie przeszukania ustalono, że znajdują się tam obrazy o bardzo dużej wartości artystycznej i historycznej. Wiele z nich jest w złym stanie, ze względu na kurz i wilgoć panujące w pomieszczeniu. Obrazy pochodziły z różnych okresów, nawet z renesansu - jeden z 1532 r.

Przy udziale pracowników Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie, Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz pracowników Muzeum Narodowego w Szczecinie zabezpieczono całą kolekcję, którą następnie przewieziono do Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Policjanci Wydziału Dochodzeniowo-Śledczego KWP w Szczecinie potwierdzili, że odzyskany obraz Józefa Czajkowskiego z 1903 roku pt. „Cmentarz Ojców Reformatów w Krakowie”, jest obrazem poszukiwanym przez Polskę jako strata wojenna. Na odwrocie dodatkowo zachowały się numery identyfikacyjne Muzeum Śląskiego w Katowicach. Obrazy Józefa Czajkowskiego na aukcjach osiągają wartość do kilkudziesięciu tysięcy złotych.

Ponieważ sprawa dotyczy straty wojennej odrębne postępowanie wszczęli również prokuratorzy szczecińskiego oddziału IPN. Po zakończeniu postępowania obraz Czajkowskiego po 66 latach wróci do muzeum w Katowicach.

Policja wspólnie z Prokuraturą wyjaśnia wszystkie wątki dotyczące pochodzenia i obrotu poszczególnymi dziełami sztuki.

Obecnie kolekcja jest badana przez specjalistów Muzeum Narodowego w Szczecinie, a zdjęcia poszczególnych dzieł zostały przesłane do Krajowego Zespołu dw. z Przestępczością Przeciwko Dziedzictwu Narodowemu Komendy Głównej Policji, Narodowego Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów, Narodowego Instytutu Dziedzictwa, MKiDN, placówek Interpolu i innych agencji zajmujących się identyfikacją utraconych dzieł sztuki. Fotografie obrazów i grafik malarstwa włoskiego analizowane są nawet przez specjalistyczną grupę karabinierów z Rzymu, pod kątem ustalenia ich pochodzenia.

Śledztwo prowadzi Prokuratura Rejonowa Szczecin-Zachód w Szczecinie.

(na pods. KWP w Szczecinie/js)

  Rękopis jest piętnastowieczną kopią dzieła Thomasa Cantimpratensisa (1201-1272), pisarza kaznodziei i teologa, zatytułowanego „Liber de natura rerum”, powstałego w latach 1230-1245. Dwadzieścia ksiąg zawiera całą dostępną wtedy wiedzę o historii naturalnej, w tym: zoologię, botanikę, antropologię, astronomię, astrologię i meteorologię. Encyklopedię otwierają tomy poświęcone człowiekowi; w pierwszym Cantimpratensis, na podstawie dzieł Galena i Arystotelesa, opisuje anatomię człowieka, w kolejnym rozwodzi się nad jego duszą. Kolejny poświęca monstrom ludzkim żyjącym na Wschodzie (chodzi mu o monstra mityczne, a nie naszych praszczurów), w następnych prezentuje summę wiedzy o wszelakich zwierzętach, roślinach, metalach, minerałach, planetach etc.

Encyklopedia stała się jednym z głównych źródeł wiedzy w średniowiecznej Europie. Autor zawarł w niej min. informacje o zwierzętach - łosiu, turze, bobrze – żyjących na terenie naszego kraju wraz z  opiniami na ich temat znanych autorowi osób, pochodzących z obszarów środkowo-wschodniej Europy, najpewniej przebywających w Paryżu kupców i studentów.

Rękopis pochodzi z biblioteki wrocławskiego patrycjusza Tomasza Redigera (zmarłego w 1576 r.), która od połowy XVII w. udostępniana była w kościele Św. Elżbiety, a w połowie XIX w. stała się jednym z filarów nowopowstałej Biblioteki Miejskiej we Wrocławiu.

W obawie przed bombardowaniami jesienią 1943 roku najcenniejsze zbiory miejskiej książnicy, a wśród nich i „Liber de natura rerum”, ewakuowano poza Wrocław, m. in. do pałacu Ramfeld (późniejsze Ramułtowice). Stamtąd rękopis został skradziony.

Po wojnie trafił w ręce znanego kolekcjonera. Został bezwarunkowo odzyskany dzięki doskonałej współpracy Ministerstwa Spraw Zagranicznych z domem aukcyjnym Sotheby’s w Nowym Jorku i w Londynie. Zwrócony został Bibliotece Uniwersytetu Wrocławskiego, która jest sukcesorem dawnej Biblioteki Miejskiej. Jest to już trzeci rękopis pochodzący z tych samych zbiorów i rewindykowany do Polski dzięki staraniom Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W roku 2005 powrócił z Londynu brewiarz (pochodzący z około 1 połowy XV wieku), a w roku 2009, z Nowego Jorku, piętnastowieczny mszał.

Żródło: MSZ, Gazeta Wyborcza  

„Naganka na polowaniu w Nieświeżu” i „Przed polowaniem w Rytwianach” – obrazy zrabowane w czasie II wojny światowej – wrócą do kraju. To decyzja sądu w Nowym Jorku, który 16 sierpnia br. wydał pozytywną decyzję w tej sprawie. Obrazy zostaną przekazane podczas oficjalnej wizyty prezydenta Bronisława Komorowskiego i ministra kultury Bogdana Zdrojewskiego w Stanach Zjednoczonych zaplanowanej na 22 września br.

Obrazy zostały utracone w czasie II wojny światowej przez warszawskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych. W 2006 roku wystawiono je na sprzedaż w nowojorskich domach aukcyjnych. Wycofano je z aukcji na wniosek MKiDN, za pośrednictwem Konsulatu Generalnego RP w Nowym Jorku. Przeprowadzone ekspertyzy i dokumentacja zebrana przez Departament Dziedzictwa Kulturowego w MKiDN nie pozostawiały wątpliwości co do proweniencji obrazów.

Po 4 latach trudnych negocjacji prowadzonych przez Ministerstwo, a także za pośrednictwem amerykańskiej kancelarii prawnej, nawiązano została współpraca z federalną agencją dochodzeniową Immigration & Customs Enforcement (ICE). 14 grudnia 2010 r. obrazy zostały zajęte przez ICE i umieszczone w depozycie agencji, gdzie pozostawały do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy.

Ze względu na szczególną rolę, jaką w pomyślnym zakończeniu sprawy odegrali agenci ICE – Bonnie Goldblatt i Lennis Barrois Jr. - Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdan Zdrojewski przyznał im honorowe odznaki „Zasłużony dla Kultury Polskiej”.

Julian Fałat (1853-1929), Naganka na polowaniu w Nieświeżu,1891 r., akwarela, 65 x 176 cm

Akwarela "Naganka na polowaniu w Nieświeżu", znana również pod tytułem "Polowanie w Nieświeżu", należy do większej grupy obrazów Fałata związanych z polowaniami w białoruskich lasach należących do książąt Radziwiłłów. Obraz posiada wysoką, galeryjną wartość artystyczną, a przez specjalistów określany jest jako przełomowy w twórczości artysty. Pierwszym właścicielem obrazu był Ludwik Norblin, który w 1914 roku przekazał go (wraz z 11 innymi obrazami)   Towarzystwu Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie, w tej kolekcji  dzieło znajdowało się do wybuchu II wojny światowej.

Julian Fałat (1853-1929), Przed polowaniem w Rytwianach, przed 1901 r., olej na płótnie, 50 x 150 cm

Obraz należy do najbardziej popularnej tematyki twórczości Fałata. Jego powstanie ma związek z pobytem artysty w majątku hr. Potockich na kielecczyźnie, który miał miejsce w II połowie l. 90. XIX w. W 1904 r. płótno zakupiono do zbiorów Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1939 r., po zajęciu budynku Zachęty przez Niemców, obraz przewieziono do Muzeum Narodowego w Warszawie. Zaginął prawdopodobnie w 1944 r. W zbiorach Muzeum zachowała się jego oryginalna, ozdobna rama.

Żródło: MKiDN

W dniu 27 lipca 2011 na konferencji prasowej Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego przekazał uroczyście obraz „Pomarańczarka” Aleksandra Gierymskiego Agnieszce Morawińskiej, dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie. W wyniku starań Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz przy wsparciu finansowym ze strony Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń SA po kilkudziesięciu latach do kraju wrócił obraz Aleksandra Gierymskiego „Żydówka z pomarańczami”. Do wybuchu II wojny światowej obraz stanowił część galerii malarstwa polskiego Muzeum Narodowego w Warszawie. Został zrabowany prawdopodobnie w 1944 r. po upadku Powstania Warszawskiego. Od tego momentu jego losy pozostawały nieznane. Od 1945 r. dzieło było poszukiwane przez stronę polską. W 2010 r. pojawiło się na rynku antykwarycznym w północnych Niemczech. Dzięki natychmiastowej interwencji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdana Zdrojewskiego wstrzymano sprzedaż obrazu. Autentyczność i proweniencja płótna zostały potwierdzone przez ekspertów z Muzeum Narodowego w Warszawie. W grudniu 2010 r. Ministerstwo za pośrednictwem berlińskiej kancelarii prawnej rozpoczęło negocjacje z obecnymi posiadaczami obrazu na temat zwrotu dzieła do Polski. Do czasu zakończenia rozmów obraz pozostawał w skrytce bankowej. Negocjacje zakończyły się sukcesem w lipcu br. Na mocy zawartej ugody, 15 lipca obraz został wydany stronie polskiej i przewieziony do Muzeum Narodowego w Warszawie. W najbliższym czasie zostanie on poddany konserwacji, a następnie udostępniony publiczności. Koszty związane z odzyskaniem obrazu oraz jego konserwacją pokryte zostały przez PZU SA. (Źródło: MKiDN) W pokazie kolekcji Muzeum Utracone w trakcie Nocy Muzeów w 2010 i 2011 pokazaliśmy dwukrotnie obraz Aleksandra Gierymskiego „Pomarańczarka”. Takie szerokie prezentowanie utraconych dzieł w trakcie Nocy Muzeów i na stronie projektu pomaga je przywrócić zbiorowej pamięci a w dalszej kolejności odnaleźć. Paradoksalnie w momencie odnalezienia, utraconego wcześniej dzieła kolekcja Muzeum Utraconego „pomniejsza się”, ale jednocześnie zyskują na tym narodowe zbiory muzealne - wspólne dobro kultury, a to co jest najważniejsze w tym wszystkim to, to, że możemy z bliska zobaczyć dzieło w całym splendorze, w jego pełnej kolorystyce i ze wszystkimi szczegółami, mamy możliwość zagłębić się w jego uniwersum.

 

 

W trakcie ostatniej wizyty ministra Bogdana Zdrojewskiego w Nowym Jorku w maju 2011 roku zostały poruszone również kwestie związane ze zwrotem obrazów Juliana Fałata (1853 – 1929), jednego z najwybitniejszych polskich akwarelistów, stanowiących polską stratę wojenną.

Trudne negocjacje toczą się już kilka lat, w 2006 roku na wniosek MKiDN oraz za pośrednictwem Konsulatu Generalnego RP w Nowym Jorku dwa obrazy Juliana Fałata zostały wycofane z aukcji. Przeprowadzone ekspertyzy jak i zebrana dokumentacja potwierdziły proweniencję obrazów. Obrazy zostały utracone w czasie II wojny światowej przez Warszawskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych. Stosunkowo niedawno udało się nawiązać współpracę z Immigration&Customs Enforcement, instytucją która zatrzyma obrazy w depozycie do momentu wyjaśnienia wszystkich spraw dotyczących ich powojennych losów.

Akwarela „Nagonka na polowaniu w Nieświeżu” jest jednym z cyklu obrazów związanych z polowaniami, określana jako przełomowa w twórczości artysty ze względu na wysoką galeryjną wartość artystyczną. Pierwszym właścicielem obrazu był Ludwik Norblin, który w 1914 roku przekazał go wraz z 11 innymi obrazami do towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie gdzie dzieło znajdowało się do wybuchu II wojny światowej.

Obraz „Przed polowaniem w Rytwianach”, też należący do cyklu polowań związany jest z pobytem artysty w majątku hr. Potockich na kielecczyźnie w l.90 XIX w.

Źródło: MKiDN

Wystawa będzie czynna do 4 września 2011, będzie towarzyszyła polskiemu przewodnictwu w UE. Honorowy patronat nad wystawą objęli Prezydent RP Bronisław Komorowski i król Hiszpanii Juan Carlos.

„Dama z gronostajem” albo „Dama z łasiczką” to ten sam obraz, jeden z czterech portretów kobiecych, namalowany najprawdopodobniej pomiędzy rokiem 1483 a 1490 przez Leonarda da Vinci, genialnego artystę epoki renesansu. Portret, wykonany w tech. olejnej z użyciem tempery na desce orzechowej (wym.: 54,7 x 40,3 cm) przedstawia Cecylię Gallerani, damę dworu i ukochaną księcia Lodovico Sforzy. Portret młodej kobiety w stroju hiszpańskim trzymającej na rękach gronostaja jest symbolicznym przedstawieniem głębokiej uczuciowej więzi łączącej damę i księcia. Gronostaj, nawiązując do antycznej tradycji jest symbolem macierzyństwa, w sposób symboliczny wskazuje na stan odmienny sportretowanej.

Losy obrazu nie są do końca znane. Nie wiemy, co się z nim działo pomiędzy śmiecią Cecylii Gallerani a zakupem przez księcia Adama Jerzego Czartoryskiego w roku 1880. Dopiero dwa ostatnie stulecia – od czasu przywiezienia Damy z łasiczką do Polski na początku XIX wieku umożliwiają prześledzenie historii dzieła. Obraz został zakupiony przez księcia dla matki, Izabeli Czartoryskiej i wystawiony w Domku Gotyckim w Puławach. W czasie powstania listopadowego wywieziono obraz do Paryża skąd został sprowadzony ok. 1880 r. do powstającego wówczas, w Krakowie Muzeum Czartoryskich. W czasie okupacji niemieckiej służył jako dekoracja wawelskiej rezydencji Hansa Franka, następnie wywieziony do Niemiec, skąd w 1946 roku został ponownie sprowadzony do Krakowa.

„Siostrzany” obraz „Damy z gronostajem”, „Portret młodzieńca” Leonarda da Vinci, utracony w tym samym czasie, pod koniec II Wojny Światowej, nie może być „najcenniejszym eksponatem wystaw” bo do dzisiaj nie został odnaleziony, chociaż na temat jego „aktualnego miejsca pobytu” napisano już dziesiątki stron.

Źródlo: Gazeta Wyborcza

IV Międzynarodowa Konferencja Programu UNESCO Pamięć Świata odbędzie się w dniach 18-21 maja 2011 r. w Warszawie. To zaszczytne wyróżnienie organizacji konferencji Polska otrzymała w uznaniu za wkład naszego kraju w działania UNESCO związane z zabezpieczaniem i udostępnianiem dziedzictwa dokumentacyjnego. Wydarzenie to zostało objęte mecenatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP. Organizatorami konferencji są: Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych wraz z Polskim Komitetem ds. UNESCO, Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych oraz Narodowe Centrum Kultury.

IV Międzynarodowa Konferencja Programu UNESCO Pamięć Świata przebiegać będzie pod hasłem „Kultura – Pamięć – Tożsamość” (Culture – Memory – Identities). Konferencja ma stać się okazją do namysłu nad działaniami podejmowanymi w ramach Programu w szerszym kontekście zależności między kulturami, pamięcią i tożsamością oraz wyzwaniami współczesności, z jakimi owe zjawiska są powiązane. Zamiarem organizatorów jest zainicjowanie wśród uczestników konferencji dyskusji na temat inicjatyw poświęconych dziedzictwu ludzkości zachowanemu w formie dokumentów, dziedzictwu niematerialnemu oraz kulturowej różnorodności. W gronie referentów znaleźli się najwybitniejsi eksperci reprezentujący środowiska naukowe i instytucje pamięci z całego świata.

W programie konferencji zaplanowano wykład inaugurujący, sesje plenarne oraz równoległe sesje panelowe. Obrady toczyć się będą w języku polskim, angielskim i francuskim. Organizatorzy zapewniają tłumaczenie.

W trakcie pobytu w Warszawie uczestnicy konferencji będą mieli możliwość zapoznania się z polskimi obiektami wpisanymi na Światową Listę Programu, zwiedzając poświęconą im wystawę plenerową oraz poprzez bezpośredni kontakt z wybranymi dokumentami podczas wizyty w czterech warszawskich instytucjach: Bibliotece Narodowej, Żydowskim Instytucie Historycznym, Archiwum Głównym Akt Dawnych, Narodowym Instytucie Fryderyka Chopina. Planowana jest także organizacja innych wydarzeń towarzyszących, w tym zwiedzanie Zamku Królewskiego w Warszawie oraz projekcja filmu na temat zniszczenia Warszawy w 1944 r.

Konferencja objęta jest mecenatem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Udział w konferencji oraz imprezach towarzyszących jest całkowicie bezpłatny.

Źródło: 4conferencemow.pl